در قرآن کریم چندین بار از دریا (البحر) یاد شده است، و در آیات مختلف، به نشانه‌های الهی، قدرت خداوند، عبرت‌ها، و نعمت‌هایی که در دریاها وجود دارد اشاره شده است.

شرایط مناسب دریاها برای تامین غذا و پوشاک و کشتیرانی، از نشانه ها و نعمتهای شایسته شکر گزاری

وَ هُوَ الَّذِی سخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْکلُوا مِنْهُ لَحْماً طرِیًّا وَ تَستَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْیَةً تَلْبَسونَهَا وَ تَرَی الْفُلْک مَوَاخِرَ فِیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضلِهِ وَ لَعَلَّکمْ تَشکُرُونَ( نحل - 14)

در آیات ابتدایی سوره نحل به بخش مهم دیگری از نعمتهای بی پایان خداوند در مورد انسانها اشاره شده، نخست از دریاها که منبع بسیار مهم حیات و زندگی است آغاز می کند و می گوید:
((و او کسی است که دریاها را برای شما تسخیر کرد و به خدمت شما گمارد)) (و هو الذی سخر البحر).
می دانیم قسمت عمده روی زمین را دریاها تشکیل می دهند، و نیز می دانیم نخستین جوانه حیات در دریاها آشکار شده ، و هم اکنون نیز دریا منبع مهمی برای ادامه حیات انسان و همه موجودات روی زمین است ، و قرار دادن آن در خدمت بشر یکی از نعمتهای بزرگ خدا است :
سپس به سه قسمت از منافع دریاها اشاره کرده می فرماید:
((تا از آن گوشت تازه بخورید)) (لتاکلوا منه لحما طریا).
گوشتی که زحمت پرورش آنرا نکشیده اید تنها دست قدرت خدا آنرا در دل اقیانوسها پرورش داده و رایگان در اختیارتان گذارده است .
مخصوصا تکیه روی طراوت و تازگی این گوشت ، با توجه به اینکه در آن عصر و زمان از یک جهت ، و در عصر و زمان ما از جهت دیگر، گوشتهای کهنه فراوان بوده و هست ، اهمیت این نعمت را آشکارتر می سازد، و هم اهمیت تغذیه از گوشت تازه را با تمام پیشرفتی که در زندگی و تمدن مادی بشر به وجود آمده، هنوز دریا یکی از مهمترین منابع تغذیه انسان را تشکیل می دهد، و همه سال صدها هزار تن از گوشت تازه ای که دست لطف پروردگار برای انسانها پرورش داده ، از دریا صید می شود.
لذا اکنون که جمعیت کره زمین رو به افزایش است و بعضی در مطالعات ابتدائی خود احساس می کنند خطر کمبود مواد غذائی مردم جهان را برای آینده تهدید می کند، افکار دانشمندان متوجه دریاها شده و چشم امید خود را به آن دوخته اند تا از طریق پرورش و تکثیر نسل انواع ماهیها بتوانند این کمبود را به مقدار قابل ملاحظه ای بر طرف سازند.
این از یکسو، از سوی دیگر مقرراتی برای جلوگیری از آلوده شدن آب دریاها و از میان رفتن نسل ماهی ها وضع کرده اند که از مجموع آن اهمیت جمله فوق که در چهارده قرن قبل در قرآن نازل شده است روشنتر می شود.
دیگر از منافع آن مواد زینتی است که از دریاها استخراج می شود لذا اضافه می کند: ((تا از آن زینتی برای پوشیدن استخراج کنید)) (و تستخرجوا منه حلیة تلبسونها).
انسان مانند چهارپایان نیست که ذوق نداشته باشد، بلکه یکی از ابعاد معروف چهارگانه روح انسان را حس زیبائی تشکیل می دهد که سرچشمه پیدایش شعر و هنر اصیل و مانند آنها است .
بدون شک این بعد از روح انسانی نقش مؤ ثری در حیات بشر دارد، لذا باید بطرز صحیح و سالمی - دور از هر گونه افراط و تفریط و اسراف و تبذیر - اشباع گردد.
آنها که غرق در تجمل پرستی و انواع زینتند به همان گونه گمراهند که افراد خشک و مخالف هر گونه زینت چرا که یکی در طرف افراط و مایه نابودی سرمایه ها و ایجاد فاصله طبقاتی و کشتن معنویات است ، و دیگری در طرف تفریط و باعث خمودی و رکود.
به همین دلیل در اسلام ، استفاده از زینت به صورت معقول و خالی از هرگونه اسراف مانند بهره گیری از لباسهای خوب ، انواع عطریات ، بعضی سنگهای قیمتی و مانند آن - مخصوصا در مورد زنان - که نیاز روحیشان به زینت بیشتر است توصیه شده است ، ولی باز تاءکید می کنیم که باید خالی از اسراف و تبذیر باشد.
بالاخره سومین نعمت دریا را حرکت کشتیها به عنوان یک وسیله مهم برای انتقال انسان و نیازمندیهای او، ذکر می کند، و می فرماید: ((کشتی ها را می بینی که آبها را بر صفحه اقیانوسها می شکافند)) (و تری الفلک مواخر فیه ).
صحنه ای که در برابر سرنشینان کشتی به هنگام حرکت بر صفحه اقیانوسها ظاهر می شود چقدر دیدنی است ((خدا این نعمت را به شما داد تا از آن بهره گیرید و از فضل او در مسیر تجارت خود از کشتیها استفاده کنید)) (و لتبتغوا من فضله ).
با توجه به اینهمه نعمت ، حس شکرگزاری را در شما زنده کند ((شاید شکر نعمتهای او را بجا آورید)) (و لعلکم تشکرون ).
((فلک )) (کشتی ) هم به معنی مفرد آمده و هم به معنی جمع .
((مواخر)) جمع ((ماخرة )) از ماده ((مخر)) (بر وزن فخر) به معنی شکافتن آب از چپ و راست است ، و به صدای وزش بادهای شدید نیز گفته می شود،
و از آنجا که کشتیها به هنگام حرکت آبها را با سینه خود می شکافند به آنها ((ماخر)) یا ((ماخره )) می گویند.
اصولا چه کسی این خاصیت را در ماده ای که کشتی را از آن می سازند قرار داد تا روی آب بایستد، آیا اگر همه چیز از آب سنگین تر بود و فشار مخصوص آب نیز نبود، هرگز می توانستیم بر صفحه بیکران اقیانوسها حرکت کنیم ؟
به علاوه چه کسی بادهای منظم را بر صفحه اقیانوسها به حرکت در آورد؟ و یا چه کسی در بخار آنهمه قدرت آفرید تا با نیروی آن کشتیهای موتوری را بر صفحه اقیانوسها به حرکت در آوریم ؟ آیا هر یک از اینها نعمت بزرگی نیست ؟
توجه به این نکته که راههای دریائی از جاده های خشکی بسیار وسیعتر، کم خرج تر و آماده تر است ، و نیز توجه به اینکه کشتیهای غول پیکر که گاهی به عظمت یک شهر می باشند، عظیمترین وسیله نقلیه بشر را تشکیل می دهند عظمت نعمت دریاها را برای کشتیرانی واضحتر می کند. (تفسیر نمونه)

وَ مِنْ ءَایَتِهِ أَن یُرْسِلَ الرِّیَاحَ مُبَشرَتٍ وَ لِیُذِیقَکم مِّن رَّحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِی الْفُلْک بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضلِهِ وَ لَعَلَّکمْ تَشکُرُونَ (روم 46)

- از آیات (عظمت و قدرت ) خدا این است که بادها را به عنوان بشارتگرانی می فرستد تا شما را از رحمتش بچشاند (و سیراب کند) و کشتیها به فرمانش حرکت کنند و از فضل او بهره گیرند شاید شکرگزاری کنید.

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ. (لقمان - 31)

آیا ندیدی کشتیها بر صفحه دریاها به فرمان خدا، و به برکت نعمت او حرکت می کنند؟ او می خواهد گوشه ای از آیاتش را به شما نشان دهد که در اینها آیات و نشانه هائی است برای کسانی که شکیبا و شکرگزارند.

هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَ فَرِحُوا بِها ....(يونس - 22)

او کسی است که شما را در خشکی و دریا سیر می دهد تا اینکه در کشتی قرار می گیرید و بادهای موافق آنها را (به سوی مقصد) حرکت می دهند و خوشحال می شوند

اللَّهُ الَّذِي‌ ... وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ‌ ....(ابراهيم - 32)

خداوند همان کسی است که ............ کشتی را مسخر شما گردانید تا بر صفحه دریا به فرمان او حرکت کنید

* اللَّهُ الَّذِی سخَّرَ لَکمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِی الْفُلْک فِیهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضلِهِ وَ لَعَلَّکمْ تَشکُرُونَ(جاثيه - 12)

خداوند همان کسی است که دریا را مسخر شما کرد تا کشتیها به فرمانش در آن حرکت کنند و بتوانید از فضل او بهره گیرید، و شاید شکر نعمتهایش را بجا آورید.

یخْرُجُ مِنهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجَانُ- فَبِأَی ءَالاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ( الرحمن 22و 23 )

از آن دو(دریای متفاوت) لؤ لؤ و مرجان استخراج می شود.

وَ لَهُ الجَْوَارِ المُْنشئَات فی الْبَحْرِ کالاَعْلَمِ - فَبِأَی ءَالاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ(الرحمن 24و25)

و برای او است کشتیهای ساخته شده ای که در دریا به حرکت درمی آیند که همچون کوهی هستند!
- پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می کنید؟

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ ... وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ‌ ... لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ. (بقره - 164)

همانا در آفرینش آسمانها و زمین ، ............ و کشتیهائی که در دریا به سود مردم در حرکتند، .................. نشانه هائی است (از ذات پاک خدا و یگانگی او) برای مردمی که عقل دارند و می اندیشند.

وَ آيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ‌ وَ خَلَقْنا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ ما يَرْكَبُونَ. (يس -41 و 42)

این نیز برای آنها نشانه ای است (از عظمت پروردگار) که ما فرزندانشان را در کشتیهائی که مملو (از وسائل و بارها است ) حمل کردیم .

آبیاری زیستگاههای دریا

اللَّهُ الَّذِی يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ... وَيُسْقَى بِهِ الْبَحْرُ وَالْأَرْضُ
(اشاره به نظام آبی زمین در چند آیه مانند سوره نور ۴۳)

آبیاری اکوسیستمهای دریایی همراه با زیستگاههای خشکی دریا از عناوینی است که در نگاه اول تعجب برانگیز است . ولی اجربیات صیادان نشان داده است که در سالهای پرباران محصولات دریایی نیز بیشتر است . نزولات آسمانی با انتقال اکسیژن ، ازت و سایر عناصر موجود در هوا علاوه برخشکی ها در رشد گیاهان آبزی و تغذیه آبریان هم موثرند.

متفاوت بودن ترکیبات و خواص فیزیکی دریاها

گاهي خداي سبحان زمين را, باغ را, مزرع و مرتع را ذكر مي‌كند, گاهي معادن زيرزمين را ذكر مي‌كند, گاهي بركات دريايي را ذكر مي‌كند اينها همه نظم است و بركت است و ذيل آيه‌ كه دارد ﴿لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ﴾ ناظر به اين است كه مبدأ خود را بشناسيد در پيشگاه مبدأ خود شاكر و خاضع باشيد در اين آيه فرمود درياها دو قسم‌اند ولي از همه اينها اين بركات برمي‌آيد درياي اول عذب است و فرات است و ﴿سَائِغٌ شَرَابُهُ﴾ يعني طيّب و طاهر است (يك) رافع عطش است (دو) گوارا و سريع‌الهضم است (سه) اين عذب است و فرات است و سائغ آن ديگري شور است و سوزنده و گدازنده ولي ﴿وَمِن كُلٍّ﴾ از هر دو دريا اين بركات برمي‌خيزد اگر ماهي خوب است براي هر دو درياست, اگر لؤلؤ و مرجان است براي هر دو درياست, اگر كشتيراني است براي هر دو درياست, شما خيال نكنيد كه اگر دريايي شور بود بي‌خاصيت است نه, درياي شور همان خاصيتی را دارد كه درياي شيرين دارد و اين جاي تعجّب است كه از ماء عذْب فرات سائغ, ماهي طيّب و طاهر پرورش پيدا مي‌كند از آب مِلح اُجاج هم همينطور از درياي عذب فرات سائغ, لؤلؤ و مرجان برمي‌خيزد از درياي مِلح اُجاج هم همينطور. اين تدبير حكيمانه ذات اقدس الهي است كه از آب شور, ماهي طری و تازه و از آب شور, لؤلؤ و مرجان درست مي‌كند چون فرمود: ﴿وَمِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ﴾ نه اينكه لؤلؤ و مرجان براي مِلح اجاج باشد و آ‌ن ماهي طيّب و طاهر براي آن عذب فرات باشد بنابراين اين قول دوم اقوا به نظر مي‌رسد.(تفسیر تسنیم - جوادی آملی)

مرز فیزیکی بین دو دریای شور ئ شیرین

وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ.(نمل - 61)

( آیا بتهائی که معبود شما هستند بهترند یا کسی که .......) میان دو دریا مانعی قرار داد (تا با هم مخلوط نشوند، با این حال) آیا معبودی با خدا است ؟، نه بلکه اکثر آنها نمی دانند (و جاهلند).)

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ‌ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ.(الرّحمن - 19 و 20)

دو دریای مختلف را در کنار هم قرار داد، در حالی که با هم تماس دارند. - اما در میان آن دو برزخی است که یکی بر دیگری غلبه نمی کند! - پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می کنید؟

وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً.(فرقان - 53)

و او کسی است که دو دریا را در کنار هم قرار داد یکی گوارا و شیرین و دیگری شور و تلخ و در میان آنها برزخی قرار داد تا با هم مخلوط نشوند

مرج از ماده مرج (بر وزن فلج ) به معنی مخلوط کردن و یا ارسال و رها نمودن است و در اینجا به معنی در کنار هم قرار گرفتن آب شیرین و شور است .
عذب به معنی گوارا و پاکیزه و خنک ، و فرات به معنی خوش طعم و خوشگوار است ، ملح به معنی شور، و اجاج به معنی تلخ و گرم است (بنابراین ملح و اجاج نقطه مقابل عذب و فرات است ).
برزخ به معنی حجاب و حائل میان دو چیز است .
و جمله حجرا مهجورا چنانکه سابقا هم (ذیل آیه 22 همین سوره ) اشاره کردیم جمله ای بوده است که در میان عرب به هنگامی که با کسی روبرو می شدند و از او وحشت داشتند برای گرفتن امان ، این جمله را می گفتند، یعنی ما را معاف و در امان دارید و از ما دور باشید.
به هر حال این آیه یکی دیگر از مظاهر شگفت انگیز قدرت پروردگار را در جهان آفرینش ترسیم می کند که چگونه یک حجاب نامرئی ، و حائل ناپیدا در میان دریای شور و شیرین قرار می گیرد و اجازه نمی دهد آنها با هم آمیخته شوند.
البته امروز ما این را می دانیم که این حجاب نامرئی همان تفاوت درجه غلظت آب شور و شیرین و به اصطلاح تفاوت وزن مخصوص آنها است که سبب می شود تا مدت مدیدی به هم نیامیزند.
گر چه جمعی از مفسران برای پیدا کردن چنین دو دریائی در روی کره زمین به زحمت افتاده اند که در کجا دریای آب شیرین در کنار آب شور قرار گرفته و مخلوط نمی شود، ولی این مشکل نیز برای ما حل شده است ، زیرا می دانیم تمام رودخانه های عظیم آب شیرین که به دریاها می ریزند در کنار ساحل ، دریائی از آب شیرین تشکیل می دهند و آبهای شور را به عقب می رانند و تا مدت زیادی این وضع ادامه دارد، و به خاطر تفاوت درجه غلظت آنها از آمیخته شدن با یکدیگر ابا دارند، و هر یک به دیگری حجرا مهجورا می گوید!
جالب اینکه بر اثر جزر و مد آب دریاها که در شبانه روز دو مرتبه بر اثر جاذبه ماه صورت می گیرد سطح آب دریا به مقدار زیادی بالا و پائین می رود، این آبهای شیرین که دریائی را تشکیل داده اند در مصب همان رودخانه ها و نقاط اطراف آن در خشکی پیش می روند و انسانها از زمانهای قدیم از این موضوع استفاده کرده ، نهرهای زیادی در این گونه مناطق دریا کنده اند و زمینهای فراوانی را زیر کشت درختان برده اند که وسیله آبیاری آنها همین آب شیرین است که به وسیله جزر و مد بر مناطق وسیع گسترش می یابد.
هم اکنون در جنوب ایران شاید ملیونها نخل وجود دارد که ما قسمتی از آنرا از نزدیک مشاهده کرده ایم که تنها با همین وسیله آبیاری می شوند، و در فاصله زیادی از ساحل دریا قرار گرفته اند، در سالهائی که بارندگی کم و آب رودخانه های عظیمی که به دریا می ریزد تقلیل پیدا کند گاهی آب شور غلبه می کند که مردم کشاورز این سامان از آن سخت نگران می شوند زیرا به زراعت آنها لطمه می زند.
ولی معمولا چنین نیست و این آب عذب و فرات که در کنار آن آب ملح و اجاج قرار گرفته ، به آن آمیخته نمی شود، سرمایه بزرگی برای آنها محسوب می شود.
ناگفته پیدا است وجود علل طبیعی در اینگونه مسائل هرگز از ارزش آنها نمی کاهد مگر طبیعت چیست ؟ جز فعل خدا و اراده و مشیت پروردگار است که این خواص را به این موجودات داده ؟!
جالب اینکه هنگامی که انسان با هواپیما از این مناطق می گذرد، منظره این دو آب که رنگهای متفاوتی دارند و با هم آمیخته نمی شوند به خوبی نمایان است که انسان را به یاد این نکته قرآنی می اندازد (تفسیر نمونه ).

البته برخی این اشکال را مطرح کرده اند که فاصله آب شور وشیرین یک مرز مشخص نیست بلکه همانطور که در تصویر زیر دیده می شود تا حدودی دو نوع آب باهم مخلوط می شوند. اتفاقا قرآن نیز به همین پدیده اشاره کرده منتهی اشکال برداشت در ترجمه لغات به فارسی است "یبغیان" از بغی به معنی چیره شدن گرفته شده و "برزخ" به معنی فاصله تدریجی است . به این ترتیب صحبت از مخلوط نشدن نیست. بلکه وجود یک فاصله با تغییر تدریجی غلظت املاح و عدم چیرگی آب شور برشیرین یا برعکس آن . نیازی هم نیست راه دور بریم. مصب ورودی اروند به خلیج فارس اب شیرین که از رودخانه به خلیج میریزد دوبار در شبانه روز بر اثر مد آب دریا به نخلستانها برمی گردد و نخلستانها را آبیاری می کند صدها سال است کا این اتفاق تکرار میشود. نه آب دریا شیرین شده نه آب رودخانه شور. جالبتر اینکه قرآن میفرماید: " مرج البحرین یلتغیان" یعنی آبها بشدت به سوی هم جریان می یابند

مورد دیگر وجود جریانهای دریایی مثل " گلف استریم " است که براثر پدیده های فیزیکی ترموکلاین (تفاوت دما) و هالو کلاین ( تفاوت شوری) رودخانه های عظیمی از آب شیرین در سطح اقیانوس جریان یافته و موجب تبادل دما و آب شیرین بین استوا و قطبین می شود. عدم اختلاط آب شور و شیرین در مصب رودخانه ها اوسیستم ویژه ای ایجاد می کند که به دلیل برخورداری از منابع غذایی و عمق مناسب بیشترین تولید را دارد. قرآن این پدیده هارا نه به برای بیان اعجاز علمی بلکه به عنوان نعمات الی که ضرورت شکر گزاری دارد ذکر می کند (فبای الاء ربکما تکذبان)

این ویژگی علاوه برآنکه از عوامل اصلی تنوع اقلیمی و تنوع زیستی دریاهاست ، مانع تاختلاط آب دریا شور دریا با آب شیرین رودخانه ها می شود و در مصب رودخانه ها زیستگاه مناسبی برای گیاهان و جانوران تامین میکند. همچنین با جدایی آبهای سطحی اقیانوسها از نواحی عمیق تر مانع ریزش و رسوب کردن تولیدات پلانکتونها و گیاهان فتوسنتز کننده محیط شکوفایی برای موجودات این نواحی بوجود می آورد.

اکوسیستم مصب رودخانه‌ها از غنی‌ترین و در عین حال حساس‌ترین اکوسیستم‌های طبیعی

مصب جاییه که آب شیرین رودخانه با آب شور دریا یا اقیانوس به هم می‌رسن. در این ناحیه، آب‌ها کاملاً مخلوط نمی‌شن و یک محیط خاص با شوری متغیر شکل می‌گیره.
🌱 ویژگی‌های اکوسیستم مصب‌ها
شوری متغیر (نه کاملاً شیرین، نه کاملاً شور)
مواد غذایی فراوان به دلیل رسوبات رودخانه
بهره‌وری زیستی بالا (تولید گیاهی و جانوری زیاد)
رسوبات نرم و غنی که برای بسیاری از جانداران مناسبه
🐟 جانداران مصب رودخانه‌ها
گیاهان:
گیاهان شورپسند (مثل مانگروها در مناطق گرمسیری)
جلبک‌ها و فیتوپلانکتون‌ها
جانوران:
ماهی‌ها (محل رشد و پرورش بچه‌ماهی‌ها)
میگو، خرچنگ و صدف‌ها
پرندگان مهاجر و کنارآبزی
برخی پستانداران آبزی
👉 به همین دلیل به مصب‌ها می‌گن مهد پرورش آبزیان.
🌍 اهمیت اکولوژیکی مصب‌ها
تصفیه طبیعی آب و جذب آلاینده‌ها
کاهش قدرت امواج و جلوگیری از فرسایش ساحلی
تأمین غذا و زیستگاه برای گونه‌های متنوع
نقش مهم در چرخه مواد غذایی و کربن
⚠️ تهدیدها
آلودگی‌های صنعتی و فاضلاب‌ها
سدسازی و کاهش جریان رودخانه
تخریب زیستگاه‌ها و خشکسالی
تغییرات اقلیمی و بالا آمدن سطح دریا
🇮🇷 نمونه‌هایی در ایران
مصب رودخانه کارون به اروندرود
مصب سفیدرود به دریای خزر
مصب رودخانه‌های منتهی به خلیج فارس

کوسیستم مصب رودخانه‌ها به‌زیبایی با آیات قرآن پیوند می‌خورد؛ قرآن بارها به تلاقی آب‌ها، تنوع حیات و نعمت‌های الهی در دریاها اشاره کرده.
🌊 ۱. تلاقی آب شیرین و شور (مفهوم مصب)
سوره فرقان، آیه ۵۳
«وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَٰذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا»
🔹 این آیه دقیقاً به هم‌مرزی آب شیرین و شور اشاره می‌کنه؛ همون چیزی که در مصب رودخانه‌ها رخ می‌ده. «برزخ» به مرز طبیعی گفته می‌شه که مانع اختلاط کامل آب‌هاست.
🐟 ۲. تنوع زیستی و روزی انسان
سوره نحل، آیه ۱۴
«وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا...»
🔹 مصب‌ها یکی از مهم‌ترین مناطق تولید ماهی، میگو و صدف هستن؛ این آیه به نقش دریاها در تأمین غذا اشاره داره که مصب‌ها قلب این چرخه‌اند.
🌱 ۳. رویش و حیات وابسته به آب
سوره انبیاء، آیه ۳۰
«وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ»
🔹 اکوسیستم مصب‌ها نمونه‌ی روشن این آیه‌ان؛ جایی که آب، پایه‌ی شکل‌گیری زندگی متنوع گیاهی و جانوری می‌شه.
🌍 ۴. نظم و تعادل در طبیعت
سوره الرحمن، آیه ۱۹–۲۰
«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ ۝ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ»
🔹 قرآن به تعادل الهی در تلاقی آب‌ها اشاره می‌کنه؛ همون تعادلی که اگر در مصب‌ها به‌هم بخوره (مثلاً با آلودگی یا سدسازی)، کل اکوسیستم آسیب می‌بینه.
✨ جمع‌بندی قرآنی
از نگاه قرآن:
تلاقی آب‌ها تصادفی نیست
تنوع زیستی نشانه‌ی قدرت و حکمت الهی است
دریاها و مصب‌ها نعمت، روزی و آیه الهی‌اند
حفظ این تعادل، وظیفه انسان به‌عنوان خلیفه‌الله روی زمینه

بررسی علمی یک پدیده شگفت‌انگیز

دیدن دو پهنهٔ آبی که کنار هم‌اند اما کاملاً مخلوط نمی‌شوند—مثلاً در تنگه‌ها، مصب‌ها و مناطق خاص اقیانوسی—یکی از زیباترین جلوه‌های طبیعت است. این پدیده که در شبکه‌های اجتماعی نیز بسیار دیده می‌شود، ریشه‌ای کاملاً علمی دارد و به اختلاف ویژگی‌های آب‌ها برمی‌گردد.

برخی عوامل فیزیکی خلق این پدیده شگفت انگیز عبارتند از:

۱. اختلاف چگالی

اصلی‌ترین عامل چگالی متفاوت بین دو توده آبی است. چگالی آب به دو پارامتر وابسته است:

شوری (Salinity)

دما (Temperature)

آب شورتر به دلیل اینکه چگال‌تر است به سمت لایه‌های پایین حرکت می کند در مقابل آب کم‌نمک‌تر و گرم‌تر به خاطر سبک‌تر بودن در لایه‌های بالا قرار میگیرد.

به همین دلیل، وقتی دو پهنه آب تماس پیدا می‌کنند، به جای اختلاط سریع، یک مرز پایدار چگالی تشکیل می‌شود که مانند یک سد نرم رفتار می‌کند.

۲. لایه‌بندی حرارتی و شوری (Stratification)

وقتی اختلاف شوری یا دما زیاد باشد، بین لایه‌ها یک مرز تشکیل می‌شود:

هالوکلاین: مرز شوری

ترموکلاین: مرز دما

پیکنوکلاین: مرز چگالی (ترکیبی)

این لایه‌ها انرژی زیادی برای شکسته‌شدن لازم دارند و همین باعث می‌شود آب‌ها خیلی کند مخلوط شوند.

۳. انرژی اختلاط ناکافی

حتی اگر آب‌ها در تماس باشند، برای مخلوط‌شدن نیاز به انرژی مکانیکی دارند: باد، ،امواج و جریان‌های جزر و مد از عوامل مکانیکی هستند که می توانن موجب اختلاط آبها شوند ولی در بسیاری از مناطق انرژی محیط به اندازه کافی نیست تا اختلاف چگالی را برهم بزند. در نتیجه یک مرز پایدار و قابل مشاهده بین آب‌ها ایجاد می شود

۴. جریان‌های بزرگ‌مقیاس و اثر کوریولیس

حرکت چرخشی زمین باعث ایجاد نیرویی به نام کوریولیس می‌شود که مسیر جریان‌ها را منحرف می‌کند. این باعث می‌شود:

دو توده آب مسیر جداگانه‌ای داشته باشند، لایه‌بندی پایدار باقی بماند و مرز تماس دیرتر از بین برود

این پدیده در مناطق تنگه‌ها بسیار قابل مشاهده است.

۵. مثال‌های مشهور از عدم اختلاط دریاها

در تنگه جبل‌الطارق آب اطلس کم‌نمک‌تر و آب مدیترانه شورتر و چگال‌تر است. در نتیجه مدیترانه از زیر به سمت اطلس نفوذ می‌کند و اطلس از بالا وارد می‌شود و مرز مشخص و زیبا بوجود می آید

در محل تلاقی دریای سرخ و اقیانوس هند اختلاف دما و تبخیر شدید باعث تفاوت چگالی و ایجاد مرز رنگی بین دو آب می‌شود.

مصب رودها محل ورود آب شیرین به دریا هاست. آب شیرین رودخانه‌ها به دلیل سبکی روی آب شور دریا شناور می‌ماند.
این مرزها گاهی تا کیلومترها ادامه پیدا می‌کنند.

آیا آب‌ها کاملاً مخلوط نمی‌شوند؟

اختلاط کامل غیرممکن نیست؛ اما بسیار کند است.
طوفان‌ها، امواج بزرگ یا تغییرات فصلی می‌توانند به مرور زمان مرز را ضعیف کنند.

اما به دلیل اختلاف چگالی، این مرزها دوباره شکل می‌گیرند و پایدار می‌مانند.

اگر همه آب‌های دریاها شیرین بودند (یعنی آب شور دریاها وجود نداشت)،

دنیای ما کاملاً متفاوت می‌شد — و نه لزوماً بهتر!
🌊 ۱. نابودی بیشتر موجودات دریایی

بیش از ۹۷٪ از آب زمین شور است، و میلیون‌ها گونه جانوری و گیاهی مخصوص همین محیط شور زندگی می‌کنند.
اگر ناگهان آب‌ها شیرین می‌شدند:

تقریباً همه ماهی‌ها، مرجان‌ها و گیاهان دریایی از بین می‌رفتند.

زنجیره‌ی غذایی دریا فرو می‌پاشید.

اکسیژن جو که بخش بزرگی از آن را فیتوپلانکتون‌های دریا تولید می‌کنند،کم می‌شد،

☁️ ۲. تغییر شدید در آب‌وهوا

نمک در آب دریا باعث می‌شود چگالی، دما و جریان‌های اقیانوسی به شکل خاصی عمل کنند.
اگر آب شیرین بود:

جریان‌های اقیانوسی (مثل گلف‌استریم) از بین می‌رفتند.

آب‌وهوا در سراسر زمین نامتعادل می‌شد — بعضی مناطق خیلی گرم، بعضی خیلی سرد.

بارندگی‌ها و طوفان‌ها هم تغییر می‌کردند.

🌱 ۳. زندگی روی خشکی هم آسیب می‌دید

چون اکوسیستم دریاها می‌میره، چرخه‌ی مواد معدنی و غذایی مختل می‌شه.

خیلی از پرندگان، پستانداران دریایی و حتی انسان‌ها منابع غذایی‌شون رو از دست می‌دن.

تغییر اقلیم می‌تونه باعث خشکسالی یا طغیان سیلاب‌ها بشه

برای مثال مرز بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس مانند خطی بین دو جهان می باشد. گویی دیواری نامرئی در محل تلاقی دو اقیانوس مانع از مخلوط شدن آب های آنها در یکدیگر می شود.

جدایی آبهای مختلف نعمت الهی

در برخی آیات عدم اختلاط آب دریاهای مختلف به عنوان نعمت معرفی شده است

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ‌ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ فَبِأَی ءَالاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ (الرحمن 19 تا 22)

🌊 چرا مخلوط نشدن آب دریاها نعمت است؟

🔹 ۱. حفظ تنوع زیستی

هر دریا و اقیانوس شرایط خاص خودش را دارد:
شوری، دما، اکسیژن، مواد مغذی و…اگر این آب‌ها کاملاً مخلوط می‌شدند، بسیاری از جانداران که به شرایط خاص عادت دارند از بین می‌رفتند.
پس این جدایی، حیات میلیون‌ها گونه را حفظ می‌کند.

🔹 ۲. تنظیم جریان‌های عظیم آب

جریان های اقیانوسی حرکت آب از یک مکان به مکان دیگر است که توسط باد، اختلاف چگالی آب، جزر و مد و جاذبه تولید و هدایت می شوند. جریان‌های اقیانوسی شبیه بادهای موجود در جو هستند که مقادیر قابل توجهی گرما را از مناطق استوایی زمین به قطب‌ها منتقل می‌کنند و بنابراین نقش مهمی در تعیین آب و هوای مناطق ساحلی دارند. علاوه بر این، جریان های اقیانوسی و گردش اتمسفر بر یکدیگر تأثیر می گذارند. برای مثال، جریان گرم گلف استریم، هوای زمستانی معتدل‌تری را برای برگن و نروژ در مقایسه با نیویورک تولید میکند.

جریان‌های اقیانوسی به جریان آب در درون اقیانوس گفته می‌شود. این جریان‌ها رودهایی هستند که دمایشان از دمای اقیانوس کمتر یا بیشتر بوده و معمولا به شکل دایره هستند که یک چرخه کامل را طی می‌کنند. عوامل متعددی موجب ایجاد جریان‌های دریایی و اقیانوسی می‌شوند که هر یک از این جریان‌ها با آثاری همراه هستند. از جمله این عوامل تاثیرگذار بر جریان‌های اقیانوسی می‌توان به نیروی باد، جزر و مد و ترموهالین اشاره کرد.

ترموهالین به دلیل تفاوت‌های چگالی آب در اثر تغییرات دما که به آن ترمو و شوری که به آن هالین می‌گویند، در قسمت‌های مختلف اقیانوس به وجود می‌آید. جریان‌های ترموهالین هم در سطوح عمیق و هم در سطوح کم‌عمق رخ داده و نسبت به جریان‌های جذر و مدی یا سطحی کندتر حرکت می‌کنند. جریان‌های گرم سطحی آب گرم ن برده و با انتقال آب گرم واحی استوایی به سمت قطبها موجب تعدیل دمای آب اقیانوسها و کاهش تفاوت دمای استوا و قطبین می شوند. این آب در نواحی قطبی سرد شده و به سمت استوا جریان پیدا می‌کند.

جریان‌های گرم و سرد چرخه‌های غذایی و حتی تنظیم آب‌وهوا می‌شود. اگر این مرزها نبود، اقلیم زمین دچار بی‌نظمی‌های شدید می‌شد.

🌟 مخلوط نشدن آب دریاها یک نعمت است چون:

زندگی موجودات را حفظ می‌کند،

تعادل طبیعی زمین را برقرار می‌سازد،

و نشانه‌ای از حکمت آفرینش اسب

مقالات:

لایه بندی حرارتی (Thermal Stratification)

انجمن تخصصی غلوم آب (https://waterse.ir/wikiwater/thermal-stratification/)

دمای آب و غلظت اکسیژن محلول آب در ماه هایی از سال با عمق تغییر می کنند. از آنجا که لایه های آب از سطح تا عمق دماهای مختلفی دارند، می توان گفت در ماه هایی از سال در مخازن و دریاچه ها لایه بندی حرارتی وجود دارد. وقتی لایه بندی حرارتی وجود دارد، لایه پر اکسیژن بالایی، اپیلیمنیون نامیده می شود. لایه میانی که در آن تغییرات دمای آب در عمق شدید است، متالیمنیون نامیده می شود. لایه کم اکسیژن زیرین نیز هایپولیمنیون نامیده می شود. در دو لایه بالایی و زیرین، تغییرات دمای آب در عمق ناچیز است. در لایه زیرین به علت کمبود اکسیژن، ماهیان کمتری وجود دارند.

به علت تغییرات منحصر به فرد چگالی آب با دما، زمانی که لایه بندی حرارتی داریم، لایه بندی چگالی نیز وجود دارد. در تابستان های گرم و زمستان های خیلی سرد، لایه های بالایی به ترتیب گرم تر و سردتر (با دمای زیر چهار درجه) هستند. بنابراین لایه های سبک تر بالا قرار گرفته اند و لایه بندی قوی ایی شکل می گیرد که با وزن باد از بین نمی رود.

به علت تغییرات دمای آب در عمق، چگالی آب در عمق نیز تغییر می کند. در صورت وجود تغییرات دانسیته در عمق، کیفیت آب در مخزن نیز در لایه های مختلف یکسان نخواهد بود و یک لایه بندی کیفیت آب نیز وجود خواهد داشت. به عنوان مثال در تابستان ها، در صورت وجود لایه بندی حرارتی، ممکن است اکسیژن محلول در لایه های زیرین مخزن به شدت کاهش یابد و باعث مرگ آبزیان و افت شدید کیفیت آب شود. در طراحی تراز و ظرفیت آبگیرهای مخازن سدها باید لایه بندی حرارتی و لایه بندی کیفیت آب در مخزن مورد توجه قرار گیرد.

راز واقعی 2 اقیانوسی که به هم می‌رسند امّا مخلوط نمی‌شوند

انجمن تخصصی مهندسی علوم آب (https://waterse.ir/ocean-mixing/)

اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام از نظر برخی خصوصیات از جمله چگالی و ترکیب مواد شیمیایی و سطح شوری با یکدیگر متفاوت هستند. رنگ آنها نیز بسیار با یکدیگر متفاوت است. به مرز بین دو اقیانوس که به دلیل خصوصیات فیزیکی و زیستی متفاوت ایجاد شده، خط اقیانوس گفته می شود. هالوکلاین- مرز بین آب ها حاصل از میزان شوری متفاوت که بسیار دیدنی می باشد. این همان پدیده ایی است که باعث ایجاد مرز بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس شده است. کاوشگر مشهور ژاک کوستو هنگام غواصی عمیق در تنگه جبل الطارق با این پدیده مواجه شد. لایه های آب با میزان شوری متفاوت اینگونه به نظر می رسند که با یک غشا شفاف از یکدیگر جدا شده و هر لایه گیاهان و جانوران مخصوص به خود را دارند. هالوکلاین وقتی ظاهر می ­شود که اختلاف شوری آب بین دو اقیانوس یا دریا حداقل پنج برابر باشد.

می توانید در خانه نیز هالوکلاین را ایجاد کنید. به این صورت که مقداری آب دریا یا آب شور را در یک لیوان بریزید و در بالای آن مقداری آب شیرین اضافه کنید. با این تفاوت که هالوکلاین ساخته شما افقی خواهد بود در حالیکه هالوکلاین های اقیانوس عمودی هستند. اگر برخی از قوانین فیزیک را به یاد داشته باشید می توانید این پدیده را اینگونه زیرسوال ببرید که آب چگال تر سنگین تر بوده و پایین تر از آب با چگالی کمتر قرار می گیرد. اگر این توجیه درست باشد، مرز بین دو اقیانوس باید به صورت افقی قرار بگیرد. تا به صورت عمودی و همچنین هر چه به یکدیگر نزدیک می شوند باید میزان اختلاف شوری بین آنها نیز کمتر شود. پس چرا در عمل این اتفاق نمی افتد؟ دلیل اول اختلاف چگالی آب دو اقیانوس به اندازه ای زیاد نیست که یکی از آنها پایین تر از دیگری قرار بگیرد و همچنین به اندازه ایی هم هست که مانع مخلوط شدن آنها شود. دلیل بعدی اینرسی می باشد. یکی از نیروهای اینرسی، که به نام نیروی کوریولیس معروف است. باعث انحراف به بیرون اجسام در حال حرکت می­شود. به عبارت ساده تر، زمین در حال حرکت است و تمام اشیاء متحرک روی آن تحت تاثیر نیروی کوریولیس، از مسیر خود منحرف می شوند. در نتیجه، اشیاء روی سطح زمین مستقیماً حرکت نمی کنند بلکه در نیمکره شمالی در جهت عقربه ساعت و در نیمکره جنوبی در خلاف جهت عقربه ساعت حرکت می کنند. اما با توجه به اینکه زمین به آرامی در حال حرکت است، برای یک چرخش کامل به دور محور خود، یک روز زمان نیاز دارد. به همین دلیل اثر کوریولیس در بلند مدت و با جریان های اقیانوسی و توده های هوایی قابل مشاهده است. بنابراین اختلاف جهت جریان در اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام مانع از مخلوط شدن آنها در یکدیگر می شود.

یکی دیگر از تفاوت مهم بین آب دو اقیانوس قدرت اتصال مولکول ها یا استحکام کششی سطح می باشد. به دلیل وجود این نیرو، مولکول های یک ماده در کنار یکدیگر قرار می گیرند. آب دو اقیانوس نیز نیرو کشش سطحی کاملا متفاوتی نسبت به یکدیگر داشته که مانع اختلاط آنها در هم می شود. شاید با گذر زمان، به تدریج شروع به مخلوط شدن در یکدیگر کنند. اما از آنجایی که جریان های اقیانوسی موجود در آنها در خلاف جهت هم می باشند، فرصت این کار را به آنها نمی دهد. ما فکر می کنیم که در هر دو اقیانوس فقط آب وجود دارد اما مولکول های جدا از هم آنها فقط برای لحظه کوتاهی به یکدیگر برخورد کرده و سپس با جریان اقیانوس از یکدیگر دور می شوند. فکر نکنید که این پدیده تنها در مرز بین اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام رخ می دهد. بلکه نقاط زیادی روی کره زمین وجود دارند که آب دو دریای یا رودخانه ها به دلایل مختلف با هم مخلوط نمی شوند. از جمله ترموکلاین ها که به مرز بین دو آب به دلیل اختلاف دما گفته می شود. همانند محل تلاقی آب های گرم گلف استریم و آب های بسیار سرد اقیانوس اطلس شمالی و کموکلاین ها که یکی دیگر از عوامل ایجاد انواع مرزهای شگفت انگیز می باشند. و به دلیل تفاوت در ترکیب های شمیایی، در بین آب ها ایجاد می شوند. یکی از معروف ترین و بزرگترین کموکلاین ها در دریا سارگاسو تشکیل شده است. اما به دلیل اینکه این دریا در اقیانوس اطلس بوده و هیچ ساحلی ندارد مورد توجه قرار نگرفته است.

حال بیایید نگاهی به سایر انواع مرزهای آبی دیدنی و جذاب در روی کره زمین بیاندازیم:

1. دریای شمال و دریای بالتیک. این دو دریا در نزدیکی شهر اسکاگن واقع در دانمارک به یکدیگر می رسند. آب موجود در آنها به دلیل چگالی متفاوت در یکدیگر مخلوط نمی شود. گاهی اوقات مشاهده می شود که امواج دو دریا به یکدیگر برخورد کرده و ایجاد کف می کنند و به تدریج آب آنها با یکدیگر مخلوط می شود، به همین دلیل آب دریای بالتیک کمی شور است درصورتیکه از دریای شمال آب به آن راه پیدا نمی کرد، آب این دریاچه بزرگ شیرین بود.
2. دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس که در تنگه جبل الطارق به یکدیگر می رسند، آب آنها به دلیل چگالی و میزان شوری متفاوتی که دارند، در هم مخلوط نمی شوند.
3. دریای کارائیب و اقیانوس اطلس. محلی که این دو به یکدیگر می رسند در نزدیکی جزایر آنتی می باشد. و اینگونه به نظر می رسد که کسی با سایه های مختلف آبی رنگ آب را رنگ آمیزی کرده است. مکان دیگری که این دو به یکدیگر می رسند جزیره الوترا در باهاما می باشد. در این نقطه آب دریا کارائیب فیروزه ای و آب اقیانوس اطلس به رنگ آبی تیره می باشد.
4. رودخانه سورینام و اقیانوس اطلس که در نزدیکی پاراماریبو در آمریکای جنوبی به یکدیگر می رسند.
5. رودخانه اروگوئه و خیزآب های آن که در استان میسیونس آرژانتین قرار دارند. یکی از آنها که برای کشاورزی آماده شده است و دیگری به دلیل داشتن خاک لومی در فصول بارانی تقریبا به رنگ قرمز در می آید.
6. رودخانه های ریونگرو و سولیمس – بخشی از رودخانه آمازون که در فاصله شش مایلی از شهر مانائوس برزیل قرار دارند این دو رودخانه با یکدیگر یکی می شوند، اما در یک منطقه حدود 2.5 مایلی با هم مخلوط نمی شوند. رنگ آب در رودخانه ریونگرو تیره و در رودخانه سولیمس روشن بوده و سرعت و دمای متفاوتی نسبت به یکدیگر دارند.
7. موزل و راین که در منطقه کوبلنس آلمان به یکدیگر می رسند. راین که دارای آب شفاف تر و موزل که آب تیره تری دارد.
8. محل تلاقی رودخانه های ایلز، دانوب و این در پاساو آلمان ایلز یک رودخانه کوچک کوهستانی که در سمت چپ، دانوب در وسط و رود این که شفاف تر بوده در سمت راست قرار دارد. اگرچه رود این از دانوب عریض تر می باشد، ولی همچنان یکی از خیزآب های آن به شمار می رود.
9. رود الکنندا و باگیراثی که در هند با یکدیگر تلاقی می کنند. آب رود الکنندا تیره و آب رود باگیراثی روشن می باشد.
10. رودهای ایرتیش و اولبا در نزدیکی شهری واقع در قزاقستان که تلفظ نام آن برای همه دشوار می باشد، به یکدیگر می رسند. شما امتحان کنید (Ust’-Kamenogorsk). ایرتیش آب تمیز و اولبا آب تیره دارد.
11. رودخانه جیالینگ و یانگ تسه، در شهر چونگ‌کینگ چین به یکدیگر می رسند. آب رود جیالینگ تمیز و رود یانگ تسه قهوه ایی می باشد.
12. رودخانه های ایرتیش و اُم، در اُمسک روسیه به یکدیگر می رسند. ایرتیش تیره و اُم خالص و شفاف می باشد.
13. رودهای چویا و کاتون در جمهوری آلتای روسیه با یکدیگر تلاقی می کنند. آب چویا که در اینجا رنگ سفید غیر معمول داشته و غلیظ و گل آلود به نظر می رسد. درحالیکه کاتون تمیز و فیروزه ای رنگ است. پس از رسیدن به یکدیگر، برای مدتی در یکدیگر مخلوط نشده و یک جریان دو رنگی را ایجاد می کنند.
14. رودخانه های گرین و کلرادو. این دو رودخانه در محل پارک ملی کنیون‌لندز در یوتای امریکا به یکدیگر می رسند. آب رودخانه کلرادو به رنگ قهوه ایی و آب رودخانه گرین که طبیعتا سبز است. مسیری که این رودخانه ها طی می کنند دارای صخره هایی از مواد شیمیایی مختلف می باشد. به همین دلیل رنگ آنها کاملا با یکدیگر متفاوت است.
15. رودهای رون و آرو در فرانسه که در ژنو سوئیس به یکدیگر می رسند. رودخانه رون که تمیز بوده و از دریاچه ژنو منشا می گیرد. و رودخانه آرو که آب آن تیره بوده و از یخچال های طبیعی دره شامونی منشا می گیرد. بنابراین، مشاهده کردید که حقیقت چقدر با آنچه فکر می کنید متفاوت بود. حتما این موضوع برای شما خوشایند نبوده همانند نحوه تلفظ من از نام رودخانه ها.

حتما بخوانید دانلود اطلاعات پایگاه بازتحلیل شده اقلیمی NCEP CFSR

بررسی تاثیر عوامل زیست محیطی و شیمیایی بر جدایی مرزهای اقیانوس ها

یکی از نکات کمتر مطرح شده اما مهم در موضوع اقیانوس هایی که به هم می رسند ولی مخلوط نمی شوند، تاثیر ترکیبات شیمیایی و زیست محیطی بر حفظ مرزهای متمایز بین این دو آب است. علاوه بر اختلاف دما و چگالی که معمولا به عنوان عوامل اصلی مطرح می شوند، تفاوت در ساختار شیمیایی آب، میزان نمک پاشی و وجود مواد مغذی نیز نقش مهم در جلوگیری از اختلاط سریع دارند.

هر اقیانوس دارای ترکیبات منحصر به فردی از املاح و مواد محلول است که به دلیل منابع تغذیه ای متفاوت، جریان های زیرسطحی و فرآیندهای زیستی شکل می گیرد. به عنوان مثال، میزان کلرید، سولفات و کلسیم در هر اقیانوس می تواند متفاوت باشد و این تفاوت ها باعث ایجاد مرزهایی با ویژگی های فیزیکی و شیمیایی متفاوت می شود که مخلوط شدن را به تأخیر می اندازد.

از سوی دیگر، جریان های زیرسطحی و عمقی که برخلاف جریان های سطحی عمل می کنند، باعث می شوند آب ها با ویژگی های مختلف به شکل لایه لایه باقی بمانند و تبادل مستقیم بین آن ها محدود شود. این جریان ها تحت تاثیر ساختار زمین شناسی بستر اقیانوس ها و تغییرات دمایی عمق های مختلف قرار دارند.

همچنین، فعالیت های زیستی مانند رشد جلبک ها، پلانکتون ها و موجودات دریایی در هر اقیانوس، تغییراتی در ترکیب شیمیایی آب و ویژگی های فیزیکی آن ایجاد می کنند که به پایداری مرزهای اقیانوس کمک می کند. این عوامل زیستی در کنار عوامل شیمیایی و فیزیکی، یک سیستم پیچیده تعادلی را به وجود می آورند که اختلاط سریع را مختل می کند.

اهمیت اکولوژیکی و پیامدهای این مرزهای آبی

مرزهای مشخصی که در محل تلاقی توده های آبی متفاوت شکل می گیرند، فراتر از یک پدیده بصری شگفت انگیز، دارای اهمیت اکولوژیکی قابل توجهی هستند و به عنوان جبهه های اقیانوسی (Oceanic Fronts) شناخته می شوند. این مناطق دینامیک، تاثیرات عمیقی بر حیات دریایی و کارکرد اکوسیستم های اقیانوسی دارند و به هیچ وجه مرزهایی بی جان و خنثی نیستند.

یکی از مهم ترین پیامدهای این جبهه ها، تجمع مواد مغذی است. تفاوت در چگالی، دما و شوری باعث می شود که آب در این مناطق به صورت عمودی حرکت کند (فرآیندی به نام خیزش یا Upwelling). این حرکت، آب های سرد و سرشار از مواد مغذی را از اعماق به سطح می آورد. با رسیدن این مواد به لایه سطحی که نور خورشید در آن نفوذ می کند، شرایط ایده آلی برای رشد فیتوپلانکتون ها، که پایه زنجیره غذایی اقیانوس هستند، فراهم می شود. در نتیجه، این مرزهای آبی اغلب نقاطی با بهره وری بیولوژیکی بسیار بالا هستند که جمعیت های بزرگی از زئوپلانکتون ها، ماهی ها، پرندگان دریایی و پستانداران دریایی مانند نهنگ ها و دلفین ها را به خود جذب می کنند.

علاوه بر این، این مرزها می توانند به عنوان موانع یا دالان های بیولوژیکی عمل کنند. بسیاری از گونه های دریایی به شرایط فیزیکی و شیمیایی خاصی (مانند دما و شوری مشخص) برای بقا و تولیدمثل نیاز دارند. جبهه های اقیانوسی با جدا کردن توده های آبی با ویژگی های متفاوت، می توانند مانعی برای پراکندگی لاروها و گونه های کوچک تر شوند و در نتیجه به جدایی ژنتیکی جمعیت ها کمک کنند. از سوی دیگر، برای گونه های مهاجر و بزرگ تر، این خطوط می توانند به عنوان راهنماهای مسیریابی عمل کنند که آن ها را به سمت مناطق غنی از غذا هدایت می کنند.

با توجه به تغییرات اقلیمی و افزایش سرعت ذوب یخچال های قطبی، انتظار می رود که وسعت و شدت این جبهه ها، به ویژه در مناطق قطبی، افزایش یابد. این تغییرات می تواند الگوهای توزیع مواد مغذی و در نتیجه کل زنجیره غذایی را در این اکوسیستم های حساس دگرگون سازد. مطالعه این مرزهای طبیعی نه تنها رازهای فیزیکی اقیانوس ها را آشکار می کند، بلکه درک ما را از نحوه واکنش حیات دریایی به ساختار پیچیده و متغیر محیط خود عمیق تر می سازد.

اهمیت دریاها در کلام امام صادق(ع)

(حدیث توحید مفضل)

اگر در فایده این آب بسیار که در دریاها گرد آمده در تردیدی و می گویی: به آن چه نیاز است؟ بدان که جایگاه و مأوای جانوران بی شمار آبزی؛ چون: انواع ماهیها و حیوانات دریایی آب است. معدن و مخزن گوهر، یاقوت، عنبر و انواع اشیایی که از آب استخراج می گردد آب است. در ساحل های آن، انواع عودهای خوشبو و عطرها [ای مست کننده ] و داروهای سودمند یافت می شود.

آب برای مردم همانند مرکبی است که بازرگانان بر آن سوار می شوند و کالاهای خود را از سرزمینهای دور دست براحتی منتقل می کنند. به وسیله آبها از چین به عراق و از عراق به چین کالا حمل می کنند. بی تردید اگر آب وسیله حمل این کالاها نبود و همه چیز با پشت حمل می شد، همه کالا در همان سرزمینها و در دست صاحبانشان می ماند؛ زیرا هزینه حمل آنها از ارزش خود کالاها بیشتر می گشت و هیچ کس به حمل آنها اقدام نمی کرد؛ در نتیجه، دو پیامد داشت:

1- بسیاری از چیزهای مفید که به آن نیاز بود به دست نیازمندان نمی رسید.

2- بسیاری از مردم نمی توانستند در راه حمل و بازرگانی، این گونه روزی درآورند و زندگی بگذرانند.

- تارنمای قرآن شناسی ( دریا)

http://www.quranology.com/farsi/darya.htm

-اسرار خلقت دریا که نامش در قرآن و حدیث آمده (سایت شیعه نیوز)

https://www.shia-news.com/fa/news/246600/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%84%D9%82%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87