باران نشانه صفات الهی
نزول باران ،رویش گیاهان و زنده شدن زمین مرده براثر این نعمت الهی در آیات متعددی به عنوان نشانه ای بر حقانیت، وحدانیت، علم و قدرت و رحمانیت باریتعالی و نمونه ای برای امکان زنده شدن اموات پس از مرگ ذکر شده است
باران و حقّانيّت خدا
نزول باران و تحوّلات گياهى زمين بر اثر آن، نمادى از صفت حقانيّت خداوند:
... وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزّت وربت وأنبتت من كلّ زوج بهيج* ذلك بأنّ اللّه هو الحقّ ....(حج 5 و 6)
و زمين را خشكيده مى بينى و چون آب بر آن فرود آوريم به جنبش درمى آيد و نمو مىكند و از هر نوع [رستنيهاى] نيكو مى روياند (5)ين بدان سبب است كه خدا خود حق است(6)
باران و خالقيّت خدا
نزول باران، جلوهاى از خالقيّت خداوند:
... قل اللّه خلق كلّ شىء وهو الوحد القهَّر* أنزل من السّمآء مآء فسالت أودية بقدرها ....
بگو خدا آفريننده هر چيزى است و اوست يگانه قهار * [همو كه] از آسمان آبى فرو فرستاد پس رودخانه هايى به اندازه گنجايش خودشان روان شدند (رعد -16 و 17)
باران و رحمت خدا
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتها إنّ ذلك لمحى الموتى و هو على كلّ شىء قدير.
پس به آثار رحمت خدا بنگر كه چگونه زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند در حقيقت هم اوست كه قطعا زنده كننده مردگان است و اوست كه بر هر چيزى تواناست (روم - 50)
وهو الّذى أرسل الرّيح بشرا بين يدى رحمته وأنزلنا من السّماء ماء طهورا.
و اوست آن كس كه بادها را نويدى پيشاپيش رحمت خويش [=باران] فرستاد و از آسمان آبى پاك فرود آورديم (48) (فرقان -48)
ومن يرسل الرّيح بشرا بين يدى رحمته .... و آن كس كه بادها[ى باران زا] را پيشاپيش رحمتش بشارتگر مىفرستد (نمل - 63)
ومن ءايته أن يرسل الرّياح مبشّرت وليذيقكم مّن رّحمته .. فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه .... و از نشانه هاى او اين است كه بادهاى مژده دهنده را مىفرستد تا بخشى از رحمتش را به شما بچشاند (روم - 46)
وهو الّذى ينزّل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته ....و اوست كسى كه باران را پس از آنكه [مردم] نوميد شدند فرود مى آورد و رحمت خويش را مى گسترد و هموست سرپرست ستوده (شورى - 28)
وهو الّذى يرسلالرّيح بشرا بين يدى رحمته ....(اعراف -57)
باران و رزّاقيّت خدا
... و أنزل من السّماء ماء فأخرج به من الثّمرت رزقا لّكم .... و از آسمان آبى فرود آورد و بدان از ميوه ها رزقى براى شما بيرون آورد (بقره - 22)
وينزّل لكم مّن السّماء رزقا .... و براى شما از آسمان روزى مىفرستد (غافر - 13)
وما أنزل اللّه من السّماء من رّزق .... و آنچه خدا از روزى از آسمان فرود آورده (جاثيه - 5)
وفى السّماء رزقكم ....و روزى شما در آسمان است (ذاريات - 22)
باران و علم خدا
نزول باران و سرسبزى و خرّمى زمين در پى آن، نشانه آگاهى دقيق خداوند به نقش باران در چرخه حيات:
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء فتصبح الأرض مخضرّة إنّ اللّه لطيف خبير. آيا نديده اى كه خدا از آسمان آبى فرو فرستاد و زمين سرسبز گرديد آرى خداست كه دقيق و آگاه است (حج -63)
إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ الساعَةِ وَ یُنزِّلُ الْغَیْث وَ یَعْلَمُ مَا فی الاَرْحَامِ وَ مَا تَدْرِی نَفْسٌ مَّا ذَا تَکسِب غَدًا وَ مَا تَدْرِی نَفْس بِأَی أَرْضٍ تَمُوت إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرُ(لقمان-34)
آگاهی از زمان قیام قیامت مخصوص خداست ، و او است که باران را نازل می کند، و آنچه در رحم مادران است می داند، و هیچکس نمی داند فردا چه می کند، و هیچکس نمی داند در چه سرزمینی می میرد، فقط خداوند عالم و آگاه است .
باران و قدرت خدا
... وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزّت وربت وأنبتت من كلّ زوج بهيج* ذلك بأنّ اللّه هو الحقّ ... و أنّه على كلّ شىء قدير.
و زمين را خشكيده مى بينى و چون آب بر آن فرود آوريم به جنبش درمى آيد و نمو مىكند و از هر نوع [رستنيهاى] نيكو مىروياند * اين بدان سبب است كه خدا خود حق است ....... و [هم] اوست كه بر هر چيزى تواناست (حج - 5 و 6)
و أنزلنا من السماء ماء بقدر فأسكنّاه فى الأرض و انا على ذهاب به لقادرون. و از آسمان آبى به اندازه [معين] فرود آورديم و آن را در زمين جاى داديم و ما براى از بين بردن آن مسلما تواناييم (مؤمنون -18)
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتها إنّ ذلك لمحى الموتى و هو على كلّ شىء قدير. پس به آثار رحمت خدا بنگر كه چگونه زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند در حقيقت هم اوست كه قطعا زنده كننده مردگان است و اوست كه بر هر چيزى تواناست (روم - 50)
وَ مِنْ ءَایَتِهِ أَنَّک تَرَی الاَرْض خَشِعَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَیهَا الْمَاءَ اهْتزَّت وَ رَبَت إِنَّ الَّذِی أَحْیَاهَا لَمُحْیِ الْمَوْتی إِنَّهُ عَلی کلِّ شیْءٍ قَدِیرٌ(فصلت-39)
از آیات او این است که زمین را خشک و خاضع می بینی ، اما هنگامی که آب بر آن می فرستیم به جنبش در می آید و نمو می کند، همان کس که آنرا زنده کرد مردگان را نیز زنده می کند، او بر هر چیز تواناست .
باران و لطف خدا
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء فتصبح الأرض مخضرّة إنّ اللّه لطيف خبير. آيا نديدهاى كه خدا از آسمان آبى فرو فرستاد و زمين سرسبز گرديد آرى خداست كه دقيق و آگاه است (حج -63)
باران و معاد
یکی از مواردی که در کلام الهی برای رفع تردید مخالفان به عنوان دلیل محکم و منطقی برای اثبات معاد جسمانی استدلال شده است ، تحولات زمین به هنگام نمو گیاهان براثر بارش باران است.
در حقیقت قرآن می خواهد صحنه های معاد را که مردم در همین زندگی دنیا با آن سر و کار دارند و پیوسته با چشم خود می بینند و از آن غافلند برای آنها تفسیر و تشریح کند تا بدانند زندگی بعد از مرگ نه تنها امر غیر ممکنی نیست ، بلکه دائما صحنه های مشابه آن را در زندگی روزمره با چشم خود مشاهده می کنند. در آیه 50 سوره روم می فرماید:
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتها إنّ ذلك لمحى الموتى و هو على كلّ شىء قدير. پس به آثار رحمت خدا بنگر كه چگونه زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند در حقيقت هم اوست كه قطعا زنده كننده مردگان است و اوست كه بر هر چيزى تواناست همین مفهوم در آیه 57 سوره اعراف و آیات 5 تا 7 سوره حج هم متذکر شده است:
وَ هُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَحَ بُشرَا بَینَ یَدَی رَحْمَتِهِ حَتی إِذَا أَقَلَّت سحَاباً ثِقَالاً سقْنَهُ لِبَلَدٍ مَّیِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن کلِّ الثَّمَرَتِ کَذَلِک نخْرِجُ الْمَوْتی لَعَلَّکُمْ تَذَکرُونَ
او کسی است که بادها را پیشاپیش (باران ) رحمتش میفرستد تا زمانی که ابرهای سنگین بار را (بر دوش خود) حمل کنند در این هنگام آنها را به سوی سرزمینهای مرده میفرستیم و به وسیله آن آب (حیاتبخش ) نازل میکنیم و با آن از هر گونه میوهای (از خاک تیره ) بیرون می آوریم ، و اینگونه (که زمینهای مرده را زنده کردیم ) مردگان را (نیز در قیامت ) زنده میکنیم تا متذکر شوید. (اعراف 57)
وَ مِنْ ءَایَتِهِ أَنَّک تَرَی الاَرْض خَشِعَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَیهَا الْمَاءَ اهْتزَّت وَ رَبَت إِنَّ الَّذِی أَحْیَاهَا لَمُحْیِ الْمَوْتی إِنَّهُ عَلی کلِّ شیْءٍ قَدِیرٌ(فصلت-39)
از آیات او این است که زمین را خشک و خاضع می بینی ، اما هنگامی که آب بر آن می فرستیم به جنبش در می آید و نمو می کند، همان کس که آنرا زنده کرد مردگان را نیز زنده می کند، او بر هر چیز تواناست .
یَأَیُّهَا النَّاس إِن کُنتُمْ فی رَیْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ ..........وَ تَرَی الاَرْض هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاءَ اهْتزَّت وَ رَبَت وَ أَنبَتَت مِن کلِّ زَوْج بَهِیجٍ(5) ذَلِک بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الحَْقُّ وَ أَنَّهُ یحْیِ الْمَوْتی وَ أَنَّهُ عَلی کلِّ شیْءٍ قَدِیرٌ(6) وَ أَنَّ الساعَةَ ءَاتِیَةٌ لا رَیْب فِیهَا وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَث مَن فی الْقُبُورِ(7
- ای مردم اگر در رستاخیز شک دارید (به این نکته توجه کنید که ) ............ زمین را (در فصل زمستان ) خشک و مرده می بینی ، اما هنگامی که باران را بر آن فرو می فرستیم به حرکت در می آید و نمو می کند، و انواع گیاهان زیبا را می رویاند.- این به خاطر آنست که بدانید خداوند حق است و مردگان را زنده می کند و بر هر چیز تواناست - و اینکه رستاخیز شکی در آن نیست و خداوند تمام کسانی را که در قبرها آرمیده اند زنده می کند. (حج 5-7)
والّذى نزّل من السّماء ماء بقدر فأنشرنا به بلدة مّيتا كذلك تخرجون. (زخرف - 11)
آن كس كه آبى به اندازه از آسمان فرود آورد پس به وسيله آن سرزمينى مرده را زنده گردانيديم همين گونه [از گورها] بيرون آورده مىشويد (11)
و اللّه الّذى أرسل الرّيح فتثير سحابا فسقنه إلى بلد مّيّت فأحيينا به الأرض بعد موتها كذلك النّشور. (فاطر - 9)
و خدا همان كسى است كه بادها را روانه مىكند پس [بادها] ابرى را برمىانگيزند و [ما] آن را به سوى سرزمينى مرده رانديم و آن زمين را بدان [وسيله] پس از مرگش زندگى بخشيديم رستاخيز [نيز] چنين است (9)
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا فأنبتنا به جنَّت وحبّ الحصيد والنّخل باسقت لّها طلع نّضيد رّزقا لّلعباد وأحيينا به بلدة مّيتا كذلك الخروج. (ق 9- 11)
و از آسمان آبى پر بركت فرود آورديم پس بدان [وسيله] باغها و دانههاى دروكردنى رويانيديم (9) و درختان تناور خرما كه خوشه[هاى] روى هم چيده دارند (10)
[اينها همه] براى روزى بندگان [من] است و با آن [آب] سرزمين مردهاى را زنده گردانيديم رستاخيز [نيز] چنين است (11)
باران و مشيّت خدا
نزول باران در مناطق مختلف، در قلمرو مشيّت خداوند:
... وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِن جِبَالٍ فِيهَا مِن بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَن يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَن مَّن يَشَاءُ ....(نور - 43)
و [خداست كه] از آسمان از كوههايى [از ابر يخزده] كه در آنجاست تگرگى فرو مىريزد و هر كه را بخواهد بدان گزند مىرساند و آن را از هر كه بخواهد باز مى دارد
... ويجعله كسفا فترى الودق يخرج من خلله فإذا أصاب به من يشاء من عباده إذا هم يستبشرون. (روم - 48)
....پس مى بينى باران از لابلاى آن بيرون مىآيد و چون آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد رسانيد بناگاه آنان شادمانى مىكنند
باران و ولايت خدا
بارش باران پس از خشكسالى و نوميدى، نمودى از ولايت ستوده و بىنقص خداوند:
وهو الّذى ينزّل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولىّ الحميد.(شورى - 28)
و اوست كسى كه باران را پس از آنكه [مردم] نوميد شدند فرود مىآورد و رحمت خويش را مىگسترد و هموست سرپرست ستوده
تقدير باران
بارش باران از سوى خدا، امرى حساب شده و معيّن:
وأنزلنا من السّماء ماء بقدر .... (مؤمنون - 18)
والّذى نزّل من السّماء ماء بقدر .... (زخرف - 11)
39) آب باران، با بركت و مفيد:
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا .... (ق - 9)
باران، آبى پاك و پاككننده:
وأنزلنا من السّماء ماء طهورا. (فرقان - 48 و 164)
نزول بارانهاى با بركت و مستمر، عامل تمكن و افزايش قدرت:
ويقوم استغفروا ربّكم ثمّ توبوا إليه يرسل السّمآء عليكم مّدرارا ويزدكم قوّة إلى قوّتكم .... (هود - 52)
و اى قوم من از پروردگارتان آمرزش بخواهيد سپس به درگاه او توبه كنيد [تا] از آسمان بر شما بارش فراوان فرستد و نيرويى بر نيروى شما بيفزايد
نقش باران در پيدايش جنبندگان:
... وما أنزل اللّه من السّماء من مّاء فأحيا به الأرض بعد موتها وبثّ فيها من كلّ دابّة .... (بقره - 164)
... و آبى كه خدا از آسمان فرو فرستاده و با آن زمين را پس از مردنش زنده گردانيده و در آن هر گونه جنبندهاى پراكنده كرده
پيدايش سفرههاى آبى زیرزمینی
وأنزلنا من السّماء ماء بقدر فأسكنَّه فى الأرض .... (مؤمنون 18)
و از آسمان آبى به اندازه [معين] فرود آورديم و آن را در زمين جاى داديم و
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء فسلكه ينبيع فى الأرض .... (زمر 21)
مگر نديدهاى كه خدا از آسمان آبى فرود آورد پس آن را به چشمههايى كه در [طبقات زيرين] زمين است راه داد
رويش گیاهان ، میوه ها و حبوبات، ثمره ريزش باران:
وَهُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُّخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُّتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِن طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِّنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انظُرُواْ إِلِى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿ انعام- 99﴾
و اوست كسى كه از آسمان آبى فرود آورد پس به وسيله آن از هر گونه گياه برآورديم و از آن [گياه] جوانه سبزى خارج ساختيم كه از آن دانههاى متراكمى برمىآوريم و از شكوفه رختخرما خوشههايى است نزديك به هم و [نيز] باغهايى از انگور و زيتون و انار همانند و غير همانند خارج نموديم به ميوه آن چون ثمر دهد و به [طرز] رسيدنش بنگريد قطعا در اينها براى مردمى كه ايمان مىآورند نشانه هاست (99)
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا فأنبتنا به جنَّت وحبّ الحصيد. (ق - 9)
و از آسمان آبى پر بركت فرود آورديم پس بدان [وسيله] باغها و دانههاى دروكردنى رويانيديم
أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاء صَبًّا ﴿25﴾ ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا ﴿26﴾ فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا ﴿27﴾ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ﴿28﴾ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ﴿29﴾ وَحَدَائِقَ غُلْبًا ﴿30﴾ وَفَاكِهَةً وَأَبًّا ﴿31﴾ ( عبس 25 تا 31)
كه ما آب را به صورت بارشى فرو ريختيم (25) آنگاه زمين را با شكافتنى [لازم] شكافتيم (26) پس در آن دانه رويانيديم (27) و انگور و سبزى (28) و زيتون و درخت خرما (29) و باغهاى انبوه (30) و ميوه و چراگاه (31)
... وأنزل من السّمآء مآء فأخرجنا به أزوجا مّن نّبات شتّى* ....
طه (20) 53 و 54
وأنزلنا من السّماء ماء بقدر فأسكنَّه فى الأرض ...* فأنشأنا لكم به جنَّت مّن نّخيل وأعنب لّكم فيها فوكه كثيرة ومنها تأكلون* وشجرة تخرج من طور سيناء تنبت بالدّهن و صبغ لّلأكلين.
مؤمنون (23) 18- 20
أولم يروا أنّا نسوق الماء إلى الأرض الجرز فنخرج به زرعا تأكل منه أنعمهم وأنفسهم ....
سجده (32) 27
وءاية لّهم الأرض الميتة أحيينها وأخرجنا منها حبّا فمنه يأكلون.
يس (36) 33
أنّا صببنا الماء صبّا* ثمّ شققنا الأرض شقّا* مّتعا لّكم ولأنعمكم.
عبس (80) 25 و 26 و 32
هو الّذى أنزل من السّمآء مآء ...* ينبت لكم به الزّرع ....
نحل (16) 10 و 11
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء فسلكه ينبيع فى الأرض ثمّ يخرج به زرعا مّختلفا ألونه .... (زمر - 21)
مگر نديدهاى كه خدا از آسمان آبى فرود آورد پس آن را به چشمههايى كه در [طبقات زيرين] زمين است راه داد آنگاه به وسيله آن كشتزارى را كه رنگهاى آن گوناگون است بيرون مىآورد
... وأنزل من السّماء ماء فأخرج به من الثّمرت رزقا لّكم ....
بقره (2) 22
وهو الّذى أنزل من السّمآء مآء فأخرجنا به نبات كلّ شىء فأخرجنا منه خضرا نّخرج منه حبًّا مّتراكبا ومن النّخل من طلعها قنوان دانية وجنَّت مّن أعناب والزّيتون والرّمّان مشتبها وغير متشبه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه ....
انعام (6) 99
وهو الّذى يرسلالرّيح بشرا بين يدى رحمته حتّى إذا أقلّت سحابا ثقالًا سقنه لبلد مّيّت فأنزلنا به المآء فأخرجنا به من كلّ الثّمرت ....
اعراف (7) 57
... وأنزل من السّمآء مآء فأخرج به من الثّمرت رزقا لّكم ....
ابراهيم (14) 32
هو الّذى أنزل من السّمآء مآء لّكم ...* ينبت لكم به الزّرع والزّيتون والنّخيل والأعنب ومن كلّ الثّمرت ....
نحل (16) 10 و 11
وأنزلنا من السّماء ماء بقدر فأسكنَّه فى الأرض ...* فأنشأنا لكم به جنَّت مّن نّخيل وأعنب لّكم فيها فوكه كثيرة ومنها تأكلون.
مؤمنون (23) 18 و 19
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء فأخرجنا به ثمرت مّختلفا ألونها ....
فاطر (35) 27
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا فأنبتنا به جنَّت
وحبّ الحصيد* والنّخل باسقت لّها طلع نّضيد.
ق (50) 9 و 10
أنّا صببنا الماء صبّا ثمّ شققنا الأرض شقّا فأنبتنا فيها حبّا وعنبا وقضبا وزيتونا ونخلا وحدائِق غلبا وفكهة وأبّا.
عبس (80) 25- 31
هو الّذى أنزل من السّمآء مآء لّكم ... ومنه شجر فيه تسيمون.
نحل (16) 10
... وأنزل من السّمآء مآء فأخرجنا به أزوجا مّن نّبات شتّى* كلوا وارعوا أنعمكم ....
طه (20) 53 و 54
أو لم يروا أنّا نسوق الماء إلى الأرض الجرز فنخرج به زرعا تأكل منه أنعمهم ....
سجده (32) 27
أنّا صببنا الماء صبّا* وفكهة وأبّا* متاعا لكم و لأنعمكم. [1]
عبس (80) 25 و 31 و 32
وأنزلنا من السّماء ماء بقدر فأسكنَّه فى الأرض ...* فأنشأنا لكم به جنَّت مّن نّخيل وأعنب ....
مؤمنون (23) 18 و 19
أمّن خلق السّموت و الأرض و أنزل لكم مّن السّماء ماء فأنبتنا به حدائِق ذات بهجة مّا كان لكم أن تنبتوا شجرها ....
نمل (27) 60
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا فأنبتنا به جنَّت وحبّ الحصيد* والنّخل باسقت لّها طلع نّضيد.
ق (50) 9 و 10
وأنزلنا من المعصرت ماء ثجّاجا* و جنَّت ألفافا.
نبأ (78) 14 و 16
باران، وسيله سيرابى و تأمين آب شرب:
وأرسلنا الرّيح لوقح فأنزلنا من السّمآء مآء فأسقينكموه ....
حجر (15) 22
هو الّذى أنزل من السّمآء مآء لّكم مّنه شراب ....
نحل (16) 10
... وأنزلنا من السّماء ماء طهورا* لّنحيى به بلدة مّيتا ونسقيه ممّا خلقنا أنعما وأناسىّ كثيرا.
فرقان (25) 48 و 49
أفرءيتم الماء الّذى تشربون* ءأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون.
واقعه (56) 68 و 69
باران، نازل شده از آسمان، تأمينكننده روزى انسانها:
... وأنزل من السّماء ماء فأخرج به من الثّمرت رزقا لّكم ....
بقره (2) 22
... وأنزل من السّمآء مآء فأخرج به من الثّمرت رزقا لّكم ....
ابراهيم (14) 32
هو الّذى يريكم ءايته وينزّل لكم مّن السّماء رزقا ....
غافر (40) 13
ونزّلنا من السّماء ماء مّبركا فأنبتنا به جنَّت وحبّ الحصيد* والنّخل باسقت لّها طلع نّضيد* رّزقا لّلعباد .... (ق (50) 9- 11)
از آسمان آبى پر بركت فرود آورديم پس بدان [وسيله] باغها و دانههاى دروكردنى رويانيديم (9) و درختان تناور خرما كه خوشه[هاى] روى هم چيده دارند (10) [اينها همه] براى روزى بندگان [من] است
وفى السّماء رزقكم .... (ذاريات 22)
در سوره عبس به نقش باران در تولید و تامین خوراک انسان و حیوانات اشاره شده
فَلْیَنظرِ الانسنُ إِلی طعَامِهِ(24) أَنَّا صبَبْنَا الْمَاءَ صبًّا(25) ثمَّ شقَقْنَا الاَرْض شقًّا(26) فَأَنبَتْنَا فِیهَا حَبًّا(27) وَ عِنَباً وَ قَضباً(28) وَ زَیْتُوناً وَ نخْلاً(29) وَ حَدَائقَ غُلْباً(30) وَ فَکِهَةً وَ أَبًّا(31) مَّتَعاً لَّکمْ وَ لاَنْعَمِکمْ(32)
ترجمه :
24 - انسان باید به غذای خویش بنگرد.
25 - ما آب فراوانی از آسمان فروریختیم !
26 - سپس زمین را از هم شکافتیم .
27 - و در آن دانه های فراوانی رویاندیم . تفسیر نمونه جلد 26 صفحه 144
28 - و انگور و سبزی بسیار،
29 - و زیتون و نخل فراوان ،
30 - و باغهایی پر درخت ،
31 - و میوه و چراگاه ،
32 - تا وسیله ای برای بهره گیری و چهارپایانتان باشد.
انسان باید به غذای خود بنگرد!
از آنجا که آیات قبل سخن از مساءله معاد می گفت ، و آیات آینده نیز با صراحت بیشتری از این مساءله سخن می گوید، به نظر می رسد که آیات مورد بحث به منزله دلیلی است برای مساءله معاد که از طریق بیان قدرت خداوند بر همه چیز، و همچنین احیای زمینهای مرده به وسیله نزول باران که خود نوعی معاد در عالم گیاهان است ، امکان رستاخیز را اثبات می کند.
در ضمن چون این آیات از انواع غذاهایی که خدا در اختیار انسان و چهار پایان قرار داده سخن می گوید حس شکرگزاری انسان را برمی انگیزد و او را به شناخت منعم و معرفت الله دعوت می کند.
نخست می فرماید: ((انسان باید به غذای خویش بنگرد که چگونه خداوند آن را آفریده است ؟)) (فلینظر الانسان الی طعامه ).
نزدیکترین اشیاء خارجی به انسان غذای او است که با یک دگرگونی جزء بافت وجود او می شود، و اگر به او نرسد به زودی راه فنا را پیش می گیرد، و به همین دلیل قرآن از میان تمام موجودات روی مواد غذایی آن هم موادی که از طریق گیاهان و درختان ، عائد انسان می شود تکیه کرده است .
سپس به شرح تفصیلی این مواد غذایی و منابع آن پرداخته ، می فرماید: ((ما آب فراوانی از آسمان فرو ریختیم )) (انا صببنا الماء صبا).
((صب )) به معنی ((فرو ریختن آب است از طرف بالا)) و در اینجا منظور نزول باران است ، و تعبیر به ((صبا)) در آخر آیه برای بیان تاءکید و فراوانی این آب می باشد
آری آب که مهم ترین مایه حیات است همواره به مقدار فراوان به لطف پروردگار از آسمان نازل می شود، و می دانیم تمام نهرها، و چشمه ها، و قناتها، و چاه های آب ، ذخائر آبی خود را از باران می گیرند، و مایه اصلی همه آنها باران است که ((اگر باران به کوهستان نبارد به سالی دجله گردد خشک رودی )).
بنابراین به هنگام مطالعه ((مواد غذایی )) قبل از هر چیز انسان به نظام بارش باران متوجه می شود، که چگونه دائما آفتاب بر سطح دریاها می تابد، و ابرها از آن برمی خیزند، و بادها آنها را بحرکت در می آورند، سپس به خاطر دور شدن از سطح زمین ، و قرار گرفتن در منطقه سرد جوی بار دیگر تبدیل به آب شده ، و فرو می ریزند آبی زلال و پاک و خالی از هر گونه املاح مضر و آلودگی ، آن هم به صورت قطرات کوچک ، یا دانه های نرم برف که به آرامی بر زمین می نشیند، و جذب زمین و گیاهان و درختان می شود.(تفسیر نمونه)
تفکر در نزول باران
إنّما مثل الحيوة الدّنيا كمآء أنزلنه من السّمآء ... كذلك نفصّل الأيت لقوم يتفكّرون.
يونس (10) 24
هو الّذى أنزل من السّمآء مآء لّكم ... إنّ فى ذلك لأية لّقوم يتفكّرون.
نحل (16) 10 و 11
... وأنزل من السّمآء مآء ...* ... إنّ فى ذلك لأيت لّاولى النّهى.
طه (20) 53 و 54
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء ....
حج (22) 63
ألم تر أنّ اللّه يزجى سحابا ثمّ يؤلّف بينه ثمّ يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلله وينزّل من السّماء من جبال فيها من برد ....
نور (24) 43
و من ءايته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزّل من السّماء ماء ... إنّ فى ذلك لأيت لّقوم يعقلون.
روم (30) 24
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء ....
فاطر (35) 27
ألم تر أنّ اللّه أنزل من السّماء ماء ... إنّ فى ذلك لذكرى لأولى الألبب.
زمر (39) 21
... وما أنزل اللّه من السّماء ... ءايت لّقوم يعقلون.
جاثيه (45) 5
أفرءيتم الماء الّذى تشربون* ءأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون.
واقعه (56) 68 و 6
و امـا آيـت اخـتـلاف ليـل و نهار، و بارانهايى كه زمين را زنده مى كند، و چرخاندن بادها از آنـجـا كـه انواع مختلف و جهات متعدد دارد و مرتبط با زمين و زمينى ها است، و داراى فوايد بـى شـمـار و مـنـافـعـى دامـنـه دار و بـسـيـار اسـت كـه درك هـمـه آنـهـا مـحـتـاج بـه تـعـقل فكرى و تفصيلى و عميق است، و فهم ساده عموم مردم از درك آن عاجز است، لذا درك آن را بـه قـومـى كـه تـعـقل كنند اختصاص داده. گو اينكه آيات مزبور براى همه آيت مى بـاشـنـد ليـكـن از آنـجـا كـه تـنـهـا دانـشـمـنـدان و صـاحـبـان تعقل از آنها بهره مند مى شوند بدين جهت اين آيات را به ايشان اختصاص داده.
در ايـن مـيان مى بينيم كه از اين طبقه گاهى تعبير فرموده به قومى كه (يوقنون ) و گاهى به قومى كه (يعقلون ). و از تعبد مردم كه با فهم ساده خود پى به حقيقت مى برند تعبير فرموده به (مؤمنين ). از اين اختلاف در تعبير فهميده مى شود كه مراد از (ايمان اصل ) آن است كه آياتش ساده و بسيط است و چون به دست آمدن ايمان تدريجى نـيـسـت، از دارنـدگـان ايـمـان تـعـبـيـر بـه وصـف كـرد، بـه خـلاف ايـمـان اهل يقين و عقل كه به خاطر دقت آيات آن، و بلندى افق آنها، و به خاطر اينكه خرده خرده و بـه تدريج به دست مى آيد، از آنان به مضارع (يعقلون )، (يوقنون) تعبير كرد كه دلالت بر استمرار تجددى دارد.
سوگند به باران
طبق برخی تفاسیر آیات ابتدای سوره زاریات مربوط به نزول باران است.
«ذاريات» بادهايى است كه ابرها را حركت داده، آنها را به محلّ مأموريّت، يعنى نزول باران مى برد.
منظور از «حاملات» ابرهاى باران زاست كه خود تفكّر برانگيز و منشأ بركاتى است.
و اما «جاريات» نهرها و جويبارهايى است كه بوسيله نزول باران براحتى جارى شده، و سرزمينهاى خشك را سيراب مى كند.
و «مقسمات» بارانهايى است كه هر يك مأمور سيراب كردن منطقه اى هستند; يكى جنگلها را سيراب مى كند، ديگرى بر دشتها مى بارد، سومى بر كوهها و درياها نازل مى شود، چهارمى زراعتها را پوشش مى دهد، و پنجمى مراتع را از تشنگى نجات مى بخشد.
نتيجه اينكه سوگندهاى چهارگانه همگى مربوط به باران و آبيارى كره زمين است. از عجايب عالم اينكه آن چه براى زندگى بشر بيشتر مورد نياز است، خداوند آن را فراوانتر و ارزانتر در اختيار بشر قرار داده است! «هوا» از نيازهاى اوّليّه و اساسى بشر است، چرا كه مغز انسان كمبود آب و غذا را تا حدّى تحمّل مى كند، امّا در مقابل كمبود اكسيژن بيش از دو دقيقه تحمّل ندارد. اين هوا، بطور مجّانى و به وفور در اختيار بشر است. «نور آفتاب» از ديگر مايحتاج اوّليّه
پيام آيات مذكور اين است كه عالم حساب و كتاب دارد، و خداوند حكيم است. بنابراين در مجموعه اى كه مدير آن شخص حكيمى است، و بر اساس نظم و حساب و كتاب اداره مى شود، شكّى در تحقّق وعده هاى داده شده نداشته باشيد. علاوه بر اينكه شما نيز هماهنگ با مجموعه آفرينش شويد، و به كارهاى خويش نظم خاصّى ببخشيد، و بر سرِ عهد و پيمانتان باشيد، و از آن تخلّف ننماييد، هر چند به نفع شما نباشد. (سوگندهای پربار قرآن -مکارم)
بیان نقش و اهمیت باران در دعای امام سجاد (ع)
دعای آن حضرت است هنگام درخواست باران پس از خشکسالی (دعای نوزدهم صحیفه سجادیه)
( 1 ) اللَّهُمَّ اسْقِنَا الْغَيْثَ ، وَ انْشُرْ عَلَيْنَا رَحْمَتَكَ بِغَيْثِكَ الْمُغْدِقِ مِنَ السَّحَابِ الْمُنْسَاقِ لِنَبَاتِ أَرْضِكَ الْمُونِقِ فِي جَمِيعِ الْافَاقِ .
(1) خدایا! ما را به باران سیراب کن و رحمتت را به باران پُر آب و فراوان بر ما گسترش بخش؛ از ابری که برای گیاه زیبای زمینت در تمام ناحیهها و اطراف سوق داده شده.
( 2 ) وَ امْنُنْ عَلَى عِبَادِكَ بِإِينَاعِ الَّثمَرَةِ ، وَ أَحْيِ بِلَادَكَ بِبُلُوغِ الزَّهَرَةِ ، وَ أَشْهِدْ مَلَائِكَتَكَ الْكِرَامَ السَّفَرَةَ بِسَقْيٍ مِنْكَ نَافِعٍ ، دَائِمٍ غُزْرُهُ ، وَاسِعٍ دِرَرُهُ ، وَابِلٍ سَرِيعٍ عَاجِلٍ .
(2) و بر بندگانت با به بار آمدن و رسیدن میوه منّت گذار و سرزمینهای مردهات را با شکفتن شکوفهها زنده کن و فرشتگان بزرگوار نویسندهات را با فرستادن بارانی سودمند و پیوسته، از جانب خودت گواه گیر؛ بارانی که فراوانی و انبوهش وسیع و باریدنش بسیار تند و آمدنش سریع و زود باشد.
( 3 ) تُحْيِي بِهِ مَا قَدْ مَاتَ ، وَ تَرُدُّ بِهِ مَا قَدْ فَاتَ وَ تُخْرِجُ بِهِ مَا هُوَ آتٍ ، وَ تُوَسِّعُ بِهِ فِي الْأَقْوَاتِ ، سَحَاباً مُتَرَاكِماً هَنِيئاً مَرِيئاً طَبَقاً مُجَلْجَلًا ، غَيْرَ مُلِثٍّ وَدْقُهُ ، وَ لَا خُلَّبٍ بَرْقُهُ .
(3) تا به آن باران، هر چه از زمین و گیاه مرده است، زنده کنی؛ و به سبب آن از دست رفتهها را بازگردانی؛ و آنچه از دل زمین آمدنی است، بیرون آری و از برکت آن باران، روزیها را وسعت بخشی؛ از ابری انباشته، لذّت بخش، گوارا، فراگیر و غرّان که بارانش اندک نباشد و برقش نفریبد.
( 4 ) اللَّهُمَّ اسْقِنَا غَيْثاً مُغِيثاً مَرِيعاً مُمْرِعاً عَرِيضاً وَاسِعاً غَزِيراً ، تَرُدُّ بِهِ النَّهِيضَ ، وَ تَجْبُرُ بِهِ الْمَهِيضَ
(4) خدایا! برای ما بارانی فریادرس و برطرفکننده قحطی فرست؛ بارانی رویانندۀ گیاه و سرسبز کنندۀ دشت و دمن و بارانی گسترده و فراوان که به وسیلۀ آن گیاه از رشد ایستاده را به عرصۀ رشد و نموّ بازگردانی؛ و در سایۀ آن، مردگی و خشکی زمینی که علف و گیاهش از بین رفته، جبران کنی.
( 5 ) اللَّهُمَّ اسْقِنَا سَقْياً تُسِيلُ مِنْهُ الظِّرَابَ ، وَ تَمْلَأُ مِنْهُ الْجِبَابَ ، وَ تُفَجِّرُ بِهِ الْأَنْهَارَ ، وَ تُنْبِتُ بِهِ الْأَشْجَارَ ، وَ تُرْخِصُ بِهِ الْأَسْعَارَ فِي جَمِيعِ الْأَمْصَارِ ، وَ تَنْعَشُ بِهِ الْبَهَائِمَ وَ الْخَلْقَ ، وَ تُكْمِلُ لَنَا بِهِ طَيِّبَاتِ الرِّزْقِ ، و تُنْبِتُ لَنَا بِهِ الزَّرْعَ وَ تُدِرُّ بِهِ الضَّرْعَ وَ تَزِيدُنَا بِهِ قُوَّةً إِلَي قُوَّتِنَا .
(5) خدایا! ما را بارانی فرست که به وسیلۀ آن از تپّهها آب سرازیر نمایی و چاهها از آن پر کنی و نهرها را روان سازی و درختان را برویانی و قیمتها را در تمام شهرها ارزان کنی و چهارپایان و مخلوقات را نشاط و قوّت دهی و روزیهای پاکیزه را برای ما کامل کنی و زراعت را برویانی و پستانها را پر شیر سازی و نیرو به نیروی ما بیافزایی.
( 6 ) اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْ ظِلَّهُ عَلَيْنَا سَمُوماً ، وَ لَا تَجْعَلْ بَرْدَهُ عَلَيْنَا حُسُوماً ، وَ لَا تَجْعَلْ صَوْبَهُ عَلَيْنَا رُجُوماً ، وَ لَا تَجْعَلْ مَاءَهُ عَلَيْنَا أُجَاجاً .
(6) خدایا! سایۀ ابر را بر ما باد گرم و زهرآگین مساز و سردی آن را بر ما شوم و نحس مکن و بارانش را بر ما عذاب قرار مده و آبش را برای ما تلخ و شور مگردان.
( 7 ) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ، وَ ارْزُقْنَا مِنْ بَرَكَاتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ ، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
(7) خدایا! بر محمّد و آلش درود فرست و ما را از برکات آسمانها و زمین روزی بخش؛ همانا تو بر هر کاری توانایی
مقالات:
تارنمای قرآن پژوهی
http://www.quranology.com/farsi/abr-baran-tagerg-ab.htm
ابـر ــ بـاران ــ تگـرگ - آب
مراحل شکل گیری ابر و باران باران و تگرگ
«آیا نمی بینیم خدا ابرها را برای جمع و مرتب شدن می چرخاند، آنها را با هم مألوف می کند، بعد از آنها را روی هم انباشته می کند، و بعد می بیند که بعد از میا نه مت داد آنها قطره بیرون می آید. و از ابرهای کوه مانند که ریزه های یخ دارند نیز با چرخاندن آنها تگرگ نازل می کند و آنها را بر سر هر که بخواهد می ریزد و هر که را نمی تواند ریزد. برق آن نزديك است ديدگانها را بگيرد».
نکات آیه: 1ــ ابرها برای جمع و مرتب شدن چرخ می شوند. 2ـــ ابرها مألوف می شوند. 3ـــ ابرها روی هم متراکم می شوند. 4ـ قطره از خلال امتداد ابـر (از امتداد تراکم ابر) می ریزد. 5ـــ ابرهای کوه مانند وجـود دارد. 6ـــ در ابرهای کوه مانند ریزه های یخ وجود دارد که با چرخش آنها تگرگ تشکیل می شود. 7ـــ برق تگرگ نزدیک به گرفتن چشم است.
1ــ ابرها برای جمع و مرتب شدن چرخانده می شوند:
اين تصاوير با ماهواره در طي 11 روز گرفـتـه شده است. چنانکه در تصويرها مي بـيـنـيـم گـردبـادها ابرها را مي چرخانند و گرداب ابري شکل مي گيرد و ابرها را جمع مي کند. قطر اين ابر حدوداً 200 کيلومتر است و سوراخ مرکز آن کـه مـانند چـشـم مي ماند حـدوداً 10 کـيـلـومـتـر است. («زجو» از جمله به معنی: هـل دادن پي ياچاندن يا گرداندن چيزی برای مرتب شدن يا شکل گرفـتن است).
2ــ ابرها مألوف می شوند:
به شکلی که در تصویر می بینیم ابرها با هم مألوف می شوند. چرا قرآن از واژه تعلیف استفاده کرده است؟ تآلیف بمعنی سازگارن و آشتی دادن دو یا چند چیز مختلف و متفاوت است. علت اینکه قرآن واژه تآلیف بکار برده اینست که پاره ابرها از نظر دما و آب و ترکیبات و غیره با هم فرق می کنند.
3ـــ ابرها روی هم مـتـراکم می شوند:
ابرها روی هم انباشته و متراکم می شوند. گاهی تراکم آنها به چند صد متر هم می رسد.
4ـ قطره از خلال امتداد ابر (از امتداد تراکم ابر) می ریزد:
وقتی وضعيت جوی به نقطه ترک میرسد ابتدا ذرات آب در بخشهای بالاي ابر با هميب ميشوند و قطرههای ريز در حد سقوط تشکيل ميشوند. و چنانکه قـرآن گفـته از بالا در امتداد تراکم ابر سقوط می کند. در مسير سقوط خـود با ميليونها مولکولهاي ديگر آب برخورد مي کنند که آنها را جذب مي کند و مي رود رفـته بزرگ و بزرگ تر مي شوند. تا اينكه به نهايت پائين ابر مي رسند و آن را ترك مي كنند. قطره ای که ابر را ترک می کند تقریبا 2000 بار بزرگ تر از ذرات موجود در ابر است. (پس از ترک ابر نیز در مسیر خود می تواند با قطره های کوچکتری پیش از آنها از ابر ج می شود و به دلیل سبکی تری خود سرعت کمتری دارند و بزرگتر می شوند).
5ـــ ابرهای کوه مانند وجود دارد:
این نوع ابرهای کوه مانند فقط با رفتن به هواپیما در محیط ابرها مشخص است. و تا پیش از پرواز انسان کسی از آنها خبری نداشت.
6ـــ در ابرهای کوه مانند ریزه های یخ وجود دارد که با چرخش آنها تگرگ تشکیل می شود:
دانه تگرگ است که آيه گفته در اصل ريـزه هاي يـخ اسـت کـه در بـخـش بالائي ابـر است. دانـه تگـرگ وقـتی تشکیل می شود که بلور یخی در بالای قطره های آب که سردی آنـها در ابرهای زیر، صفر صفر است ولی نمی زنند جمع می کند. آن قطره ها که تا زیر درجه انجماد سرد هستند به مجردی کـه بـلـورهـای یخی آنـهـا را لـمـس می کـنـنـد سریاعاً یخ می زنند. و بلورهای خیخی توسط بادهای تند خشونت بار در ابر بالا و پائین برده می شوند، (یا به تعبیر قـرآن گـردانـده یـا چـرخـانـده می شـونـد) کـه باعـث بـرخـورد و تـمـاس آنـهـا با قـطـره های می شود. و اين عـمل باعث مي شود كه قطره هاي بيشتري دور آنها يخ بزند، و دانه تـگـرگ بـزرگ و بزرگتر بشود. تا جائی وزن آنها قدری سنگین می شود کـه بـاد دیگـر نمی تواند آنـهـا را با جـریـان خود به بالا ببرد و در نتیجه آن را ببرد. (واژه «زَجْو» که آیه برای بیان شکل گرفتی ابر بکار گرفته و نحوه نزول تگرگ نیز به آن معطوف شده است، از جمله به معـنی: هـل دادن یاپیچانـدن یـا گـردانـدن چـیـزی برای مرتب شدن یا شـکـل گرفـتـن است).
7ـ برق تگرگ نزديك به گرفتن چشم است:
در ابـر "باد و بوران" جريان برق مثبت و منفی درست می شود. به ايـن شكل كه با بادهاي قوي «ذره ها» و «قطره هـاي ريز آب» و مخصوصاً «ذره هاي يخي» موجود در ابر، در ابر بالا و پائين برده مي شـوند كـه باعـث ايجـاد جـريان مثبت و منفي برق مي شود. جريان مثبت و مـنـفـي اغـلـب دور از هـم شـکل مي گيرند. دست آخر تـفـاوت مـیان یک مـنـطـقـه با برق مثبت با مـنـطـقـه دیگر با برق مـنـفـی، خواه در ابر یا بر زمین آنقدر زیاد شود که برق آنها بـشکـل جـرقـه بـسـیـار بزرگ (آسـمـان درخـش) آزاد شود.
همينطور وقتي تگرگ از ميان يك ناحيه زير صفر و ناحيه ذره هـاي يخي در ابر ميافـتد ابر الكتريسيته مي شـود. وقـتـی قـطره های مایع با دانه های تگرگ برخورد می کنند سریاعاً هنگام تصادم یخ می زنند. و بدنبال آن گـرما را رهـا می کنند. ايـن عـمل سـطح دانه تگرگ را از ذرات يخ دور تا دور گرم تر نگاه مي دارد. وقـتی کـه یک دانـه تگـرگ بـا یـک ذره یـخ تصادم می کند: الکـترونها از بخش سردتر به بخش گرمتر جریان پيدا می کنند. پـس از آن دانه تگرگ برق منفی می شود. همین اثر نیز وقتی قـطـرهای با زیر زیر صفـر با دانه های تگرگ و ذره های ریز دارای برق مـثـبت برخورد می کنند رخ می دهد. این فـندکهای دارای برق مـثـبت توسط باد به بخش بالائی ابر برده می شوند. و تگرگ دارای برق منفی به ته ابر میافتد و بدین گونه میتواند باعث شود که دیگر ابر منفی شود. اين برق به صورت نور تخـليه و آزاد مي شود. نور آن نیز چنانکه آیه گفـته قـوی است.
و آب اساساً وقتی تغییر حالت می دهد، مثلاً از مایع به جامد یا از آب به بخار تبدیل انرژی آزاد می شود.
نعمت ابرو باران و باد (پایگاه اطلاع رسانی حسین انصاریان)
